Nieuws

 

Adviesburo de Vaal b.v.

De Peperbus gerestaureerd

(Bron: www.peperbus-zwolle.nl, 2005)

De Peperbus in Zwolle is een begrip in Nederland. Zoals Utrecht de Domtoren heeft en Groningen de Martini heeft Zwolle zijn Peperbus. Ze is samen met de Sassenpoort het beeldmerk van de stad en bepaalt nog steeds dominant de skyline van Zwolle.

De 75 meter hoge toren is gebouwd in de periode 1463-1484 tot aan de derde geleding en in 1539  met een lantaarn verhoogd. De eerste bekroning stamt uit 1727. Na de  brand van 1815 werd de huidige koepelvormige kap geplaatst in 1828. De huidige bekroning leverde de bijnaam: de Peperbus.

Sinds 14 september 2002 was de Peperbus officieel in restauratie. Burgemeester Henk Jan Meijer en wethouder van monumentenzorg John Berends gaven op die dag het startsein daarvoor door een van de wijzers symbolisch te overhandigen aan architect De Vaal.

Reeds in 2000 waren er ernstige gebreken geconstateerd aan de toren tijdens een inspectie met een hijskraan. Het bouwkundig rapport in juni 2001 was zo alarmerend dat meteen tot sluiting van de toren werd besloten. De kranten spraken al van vallend gesteente en bouwvalligheid. Gelukkig was het niet zo erg.

In oktober 2001 werd een steiger om de toren gezet. Een uitgebreide inspectie volgde. Wethouder Berends keek mee met de deskundigen naar de scheuren en slechte voegwerk. De verroeste ijzers zetten zoveel uit dat de natuursteen knapt.

In de lantaarn werden alle kapotte stukken natuursteen vernieuwd waar reparatie onmogelijk was. Door roestvorming en slechte verbindingen was een restauratie van de natuurstenen balustrade op de eerste omloop noodzakelijk. De natuurstenen balustrade is ingemeten, gedemonteerd en voor herstel afgevoerd. Alle onderdelen zijn genummerd zodat na herstel en schilderwerken bij montage de natuurstenen onderdelen weer exact op de oorspronkelijke plek konden komen. Ook de gehele waterlijsten tussen 1e en 2e en tussen 2e en 3e rompgeleding zijn vervangen.
Alle voegen werden uitgebikt en van een nieuwe voeg voorzien. Doordat de oude voeg harder was dan de stenen, trok in de stenen het vocht in en in de winter knapte bij vorst de steen kapot. Er ontstond door de nat blijvende stenen groei van grassen en mos.

Aan de Peperbus zijn veel ankers verwerkt. De ankers verbinden muurwerk en houtenbalken met elkaar en geven daardoor stabiliteit. Veel ankers ziet men aan de buitenzijde van het metselwerk. Andere zogenaamde blindankers zijn weggewerkt in het metselwerk. Eén van de redenen om de toren te restaureren is het roesten van de ankers. Bij roest zet ijzer uit. Het kan daarbij zeven keer zijn volume krijgen. Omliggend metsel- en natuursteenwerk wordt daardoor ernstig ontzet en of beschadigd. Niet alle aantastingen door roestvorming zijn met het blote oog waarneembaar. Door middel van detectie worden de zgn. blinde ankers opgespoord. Indien de ankers niet handmatig te verwijderen zijn worden deze uitgeboord. De ankers werden door de smid hersteld. Bij het aanbrengen van herstelde of nieuwe ankers werd zoveel mogelijk roestvrij staal gebruikt. Aan de buitenzijde van het muurwerk werd zoveel mogelijk oorspronkelijk materiaal gehandhaafd.
In de torenruimtes moesten diverse grote scheuren worden gerepareerd. In de 19e eeuw hing in de 2e geleding van de romp een waterdrukvat voor de waterleiding. Hierbij is veel ijzer verwerkt wat door roestvorming aanzienlijke schade heeft aangericht.

             
De vloeren tussen de geledingen moesten alle worden vervangen. Diverse dragende balken werden aan de uiteinden vernieuwd met een kunsthars, wat inwateren onmogelijk maakt. Vele ijzeren balken waren aan het uiteinde verrot en werden vervangen.

In het voorjaar van 2005 was de restauratie van de Peperbus voltooid.

Terug naar overzicht